मान्छे केवल बाँच्नका लागि जन्मिएको प्राणी होइन । ऊ आफ्नो जीवनको अर्थ खोज्ने प्राणी हो। रूख बढ्छ, पशु चल्छ, नदी बग्छ, तारा चम्किन्छ तर मान्छे मात्र यस्तो चेतन अस्तित्व हो जसले सोध्नेगर्छ—म को हुँ ? म किन बाँचेको छु…
कुन गीता प्रमाणिक ? “कुन गीता पढ्ने ?” भन्ने प्रश्न बाहिरबाट हेर्दा सामान्य देखिन्छ, तर यसको गहिराइमा प्रवेश गर्दा यो प्रश्न केवल पुस्तक छनोटको नभएर ज्ञानको स्रोत, व्याख्याको मर्यादा, परम्पराको प्रमाणिकता, भाषाको सीमा, गुरु–व्यापार, सम्प्रदायवाद र साधकको आत्मविवेकसँग सम्बन्धित…
दाम्पत्य जीवन केवल जिम्मेवारी, कर्तव्य र अनुशासनको कठोर संरचना मात्र होइन | यो त हाँसो, मुस्कान, कोमल ठट्टा, मायालु जिस्क्याइ र आत्मीय संवादले भरिएको जीवनयात्रा हो | पति–पत्नीबीचको जिस्किनु, सामान्य ठट्टा वा प्रेमिल चिढ्याइलाई कतिपयले हल्का रूपमा लिन्छन् |…
पतिपत्नीले विर्सिएको सप्तपदी प्रतिज्ञा डा. गोविन्दशरण उपाध्याय हिन्दु विवाहका क्रममा गुरूले पतिपत्नी दूवैबाट सप्तपदी क्रिया गराउनुभएको हो | हरेक हिन्दु पतिपत्नीले सातबटा ऋषिपहाडहरू उक्लदै निम्नमात्र पढ्नुभएको हो | तर अहिले कुनै पनि मन्त्र स्मरण छैन | विवाह संस्कारमा उच्चारण…
अस्थिरता, अन्धविश्वास र मानसिक स्वास्थ्य जव कुनै समाजमा राजनैतिक, युद्ध, अस्थिरता, प्राकृतिक प्रकोप, अशान्ति, अनिश्चय वा अन्य कारणले जीवनप्रति नकारात्मक दृष्टिकोणको विकास हुन्छ, त्यस समाजमा मानसिक समस्याहरू बढ्छन् | अन्धविश्वासहरूप्रति मान्छेको अभिरुचि बढ्छ | अन्धविश्वासको जगमा आफ्नो व्यवसाय फैलाउनेहरूको…
जेन्जी आन्दोलनपछि: भविष्यको वहस नेपालमा बहस छ | प्रत्यक्ष निर्वाचनको पक्षमा | प्रतिनिधिमूलक निर्वाचनको पक्षमा | प्रत्यक्षले भन्छ : राष्ट्रपतिका लागि जनताले प्रत्यक्ष भोट दिनुपर्छ | अहिकेको व्यबस्था प्रतिनिधिको हो | जनताले प्रतिनिधि चुन्छन् | प्रतिनिधिले प्रधानमन्त्री | प्रधानमन्त्रीले…
धर्मपरिवर्तन कसरी नियन्त्रण गर्न सकिन्छ ? जसुवा प्रोजेक्टको रिपोर्ट र लक्ष हेर्ने र बुझ्ने हो भने विश्वभरिमा सबैभन्दा बढी धर्मपरिवर्तन गर्नेहरू मध्येमा नेपालीहरू पर्छन् | यदि यसै गतिमा नेपालीहरूले धर्मपरिवर्तन गरे भने सन् २०५० मा नेपालमा हिन्दू, बौद्ध, जैन,…
गङ्गाबाट बोल्गासम्म भारतीय वामपन्थी लेखक राहुल संास्कृत्यायनका साहित्यको नेपाली वामपन्थी विद्वानहरूमा निकै प्रभाव पारेको देखिन्छ | अझैं खरो शब्दमा भन्दा नेपालका बामपन्थी विचारकहरूले "सबैभन्दा वढी" उद्धरण गर्ने र परिचर्चा गर्ने मध्ये संास्कृत्यायनका पहिलो भारतीय वामपन्थी र दोस्रोमा देवीराम चट्तोपाध्याय…
चाँदीका किरा र मेरो ऋग्वेद हाम्रा पुर्खाले विद्या जोगाउन लोक्ताको कागज बनाए | कटुस, सिमी, घोडताप्रे, सिमली र पन्ग्रेको मसी बनाए | बासको कलम बनाए | लाखौलाख श्लोक भएका ग्रन्थहरू वर्षौं लगाएर छाला, भोजपत्र र लोक्ताको कागजमा सारे |…
अमृतं गमय : प्रदुषण उन्मुक्त नेपाल नेपालमा एस्तो एउटा बर्ग विकसित भइरहेको छ जसले हिन्दू धर्म, संस्कार तथा संस्कृतिको संरक्षण एवं सम्वर्धनको कुरा गर्ने जोसुकैलाई नीचताको दृष्टिकोणले हेर्छ | उसको नजरमा हिन्दुत्वको कुरा गर्नु भनेको ट्वीन टावरमा आक्रमण गर्ने…
हिन्दूमय विश्व धर्मको अर्थ असल गुण हो | हिन्दुको अर्थ हो - हीनताबोध नभएको व्यक्ति | हिन्दुहरूले गौरव गर्नुपर्छ कि आज विश्व असलगुण खोज्दै छ | असल गुणहरू अपनाउने प्रयत्न गर्दैछ | असलगुण सबैका लागि हुन्छन् | असल गुणको…
बोन अर्थात् बोन्पो धर्मको संक्षिप्त परिचय १. वोन वा बोन्पो धर्मको परिचय बोन, बोन्पो वा नेपालको डोल्पाको हिमाली भेकमा विकसित भई तिब्बत, भारतको लद्दाख, अफगानिस्तान र नेपालका अन्य भूभागमा फैलिएको प्राचीन धार्मिक, सांस्कृतिक तथा सामाजिक मान्यता हो | सनातन…
शोध निर्देशन : अवको बाटो हामीले गरेका/गराएका शोधकार्यहरूमा संस्कृत र पालीभाषामा लेखिएका हजारौं ग्रन्थहरूको अध्ययन/अध्यापन नगर्ने तर कुइरेहरूले अंग्रेजीमा लेखिएदिएका कितावहरूलाई आफ्नो विचारको माध्यमबनाउंदा नचाहेर पनि कुइरेहरूको बायसनेसले ठाउँ पाउँछ | बरू, थोरै भए पनि संस्कृत र प्राचीन पाली…
गुरुकुलको चिन्ता एउटा गुरुकुल विषयक गोष्ठीमा उपस्थित वरिष्ठ विद्वानहरूले गुरुकुल असफल हुनुको कारण वारे पनि परिचर्चा गर्नु भयो | उहाले भन्नुभयो, हामीहरू हिन्दूहरू आफ्नो बोलाई र गराई मा निकै फरक गर्छौं | भन्ने वेलामा वैदिक संस्कृति एस्तो महान छ,…
गुरुकुल पद्यतिको खोज गरौँ ! यो शीर्षक नै नमिलेजस्तो पढिएला | नेपाल र भारतमा धेरै गुरुकुलहरू छन् | तर गुरुकुलहरू पूर्ण हुन सकेका छैनन् | "ब्राह्मण बटुकहरू मात्र पढाइने ठाउँ" र "कर्मकाण्ड पढ्ने" पाठशालाको आरोपबाट मुक्त हुनैसकेका छैनन् |…
सम्वन्ध उदय छ वर्षपछि विदेशको जागिरबाट फर्किएको थियो | ऊ आएपछि परिवार असाध्यै खूसी भयो | बालबालिकाहरू छवर्षपछि आफ्ना बालाई भेट्दा औधि रमाएका थिए | नया लुगा, मीठो खाना क्या रमाईलो !! मिठुमाया पानी खुसी नै थिइन् | उनले…