मान्छे केवल बाँच्नका लागि जन्मिएको प्राणी होइन । ऊ आफ्नो जीवनको अर्थ खोज्ने प्राणी हो। रूख बढ्छ, पशु चल्छ, नदी बग्छ, तारा चम्किन्छ तर मान्छे मात्र यस्तो चेतन अस्तित्व हो जसले सोध्नेगर्छ—म को हुँ ? म किन बाँचेको छु…
कुन गीता प्रमाणिक ? “कुन गीता पढ्ने ?” भन्ने प्रश्न बाहिरबाट हेर्दा सामान्य देखिन्छ, तर यसको गहिराइमा प्रवेश गर्दा यो प्रश्न केवल पुस्तक छनोटको नभएर ज्ञानको स्रोत, व्याख्याको मर्यादा, परम्पराको प्रमाणिकता, भाषाको सीमा, गुरु–व्यापार, सम्प्रदायवाद र साधकको आत्मविवेकसँग सम्बन्धित…
दाम्पत्य जीवन केवल जिम्मेवारी, कर्तव्य र अनुशासनको कठोर संरचना मात्र होइन | यो त हाँसो, मुस्कान, कोमल ठट्टा, मायालु जिस्क्याइ र आत्मीय संवादले भरिएको जीवनयात्रा हो | पति–पत्नीबीचको जिस्किनु, सामान्य ठट्टा वा प्रेमिल चिढ्याइलाई कतिपयले हल्का रूपमा लिन्छन् |…
पतिपत्नीले विर्सिएको सप्तपदी प्रतिज्ञा डा. गोविन्दशरण उपाध्याय हिन्दु विवाहका क्रममा गुरूले पतिपत्नी दूवैबाट सप्तपदी क्रिया गराउनुभएको हो | हरेक हिन्दु पतिपत्नीले सातबटा ऋषिपहाडहरू उक्लदै निम्नमात्र पढ्नुभएको हो | तर अहिले कुनै पनि मन्त्र स्मरण छैन | विवाह संस्कारमा उच्चारण…
अस्थिरता, अन्धविश्वास र मानसिक स्वास्थ्य जव कुनै समाजमा राजनैतिक, युद्ध, अस्थिरता, प्राकृतिक प्रकोप, अशान्ति, अनिश्चय वा अन्य कारणले जीवनप्रति नकारात्मक दृष्टिकोणको विकास हुन्छ, त्यस समाजमा मानसिक समस्याहरू बढ्छन् | अन्धविश्वासहरूप्रति मान्छेको अभिरुचि बढ्छ | अन्धविश्वासको जगमा आफ्नो व्यवसाय फैलाउनेहरूको…
जेन्जी आन्दोलनपछि: भविष्यको वहस नेपालमा बहस छ | प्रत्यक्ष निर्वाचनको पक्षमा | प्रतिनिधिमूलक निर्वाचनको पक्षमा | प्रत्यक्षले भन्छ : राष्ट्रपतिका लागि जनताले प्रत्यक्ष भोट दिनुपर्छ | अहिकेको व्यबस्था प्रतिनिधिको हो | जनताले प्रतिनिधि चुन्छन् | प्रतिनिधिले प्रधानमन्त्री | प्रधानमन्त्रीले…
संस्कृतका विषयमा मैले एसो भने "संस्कृत शव्दबाट संस्कृति बनेको हो | हामीले अंग्रेजी पढ्न निकै प्रयत्न गर्नुपर्छ तर संस्कृत पढ्ने तेती परिश्रम गर्नुपर्दैन | संस्कृत हामीले बोल्ने नेपाली, मैथिली, भोजपुरी, नेवारीआदिमा संस्कृत शब्दहरू राइछाई छन् | नेपाली बोल्नेले अंग्रेजी…
आमा र आइमाई आज अचानक एउटा विकासे कार्यक्रममा पुगियो | विना वोलाएको पाहुना बनेर | चारतारे होटलको यो कार्यक्रमका पाहुनाहरू र आयोजक दूबै परिचित नै थिए किनभने यी एस्ता व्यक्तिहरू थिए जुन जहाँ पनि भेट्न सकिन्थ्यो | म तेहा…
वर्णाश्रमको आधुनिक स्वरूप "गुण र कर्मको आधारमा मैले चार वर्ण र चारबटा आश्रमको सृष्टि गरेको हुँ भने हरेक प्राणी जन्मदा शूद्रसरह नै हुन्छन् र कर्म अर्थात् संस्कृत भएपछि द्वीज हुन्छन् भन्ने गीताकारको भनाई निकै युगजयी छ | यी बाक्यहरूले…
स्वस्थानीको वारेमा विकासे लेख पढेपछि यी विकासे विदेशी दलालहरूले एक महिमासम्म एउटा बस्त्र धारण गरेर, एक बखत भोजन गरेर, दिनहुँ चीसो पानीमा स्नान गरेर, घरवार र शारीरिक सुखसुविधा त्यागेर हरहमेशा आध्यात्मिक चिन्तन गर्दै कठोर ब्रत गरेको देख्दैनन् | न…
बोक्सीको फोटो मेरो फेसबुक लिंकमा रहेका कुनै एकजना मित्रले फरकप्रसंगमा पोस्ट गरेको "एउटी महिलाले एउटा केटा मान्छेलाई दाम्लोले बाँधेर हिडाईरहेको" फोटोले मेरो ध्यानाकर्षण गर्यो | यो फोटोले सच्चिकै एउटा कालखण्डमा पुरुषले महिलाउपरको आधिपत्यलाई चुनौती दिएको देखिन्छ | यो फोटोमा…
कारखाना कि शिक्षालय ! (फरक दृष्टिकोण) विद्यालय शिक्षामा विश्वका सरकारहरूले ठूलो लगानी गरेका छन् | सकेसम्म विश्वका हरेक मातापिताले आफ्ना बालबालिकालाई विद्यालय पठाउन चाहन्छन् | धेरै सरकारहरूले अभिभावकहरूलाई आफ्ना बालबालिका विद्यालय पठाउन बाध्यकारी बनाएका छन् | नेपालमा पनि कानुनी…
अनुत्तरित ! एउटा नेपाली नागरिकका रूपमा मैले धेरै प्रश्नहरूको उत्तर खोज्ने प्रयत्न गरिरहेको छु | सरकारहरू परिवर्तित भएपछि उत्तर प्राप्त हुन्छ कि भन्ने आश पनि क्रमसः मरिसकेको छ | राजाको शासनलाई "पंचायत" थियो | धेरैलाई विकास, सदाचार तथा प्रगतिको…
मौलिक शब्दहरूको प्रयोग गरौँ विदेशी विश्वविद्यालयहरूमा मैले वैदिकदर्शनशास्त्रमा केन्द्रीत रहेर प्रवचन गरिरहंदा केही विद्वानहरूले पश्चिमाहरूले "वैदि-संस्कृतिमा" अतिक्रमण गरेको गुनासो गरे | र एस्तो गुनासो निरापद छैन | तर क्याम्ब्रिजका जना विद्वानले भने अलिफरक अभिमत दिएर मेरो ध्यानाकर्षण गर्न सफल…
शान्ति र अशान्तिको कुरा अहिलेको विश्व विभिन्न जीवनोपयोगी तकनिकी र मेडिसिनको विकासले सजिलो भएको छ | शिक्षित मानिसहरूको सङ्ख्या बढ्दो छ भने गरिवहरूको सङ्ख्या पनि घट्दो छ | विगतका तुलनामा थोरै भोकै मर्छन् | बालबालिकाहरूको जीवनस्तर उकासिएको छ |…
अर्थववेदमा प्राप्त पाठ्यक्रम र गुरुकुल तथा स्कुल अथर्ववेदमा जुन पाठ्यक्रमकोचर्चा गरेको छ, त्यो आजका प्राविधिक विद्यालयहरू भन्दा धेरै प्रगतिशील छन् पठनपाठनको पद्धति पनि प्रगतिशील नै छ | हो, समयक्रमले अहिले धेरै नया उपकरणहरू थपिएका छन् तर आधारभूतस्वरूपमा कुनै परिवर्तन…