मान्छे केवल बाँच्नका लागि जन्मिएको प्राणी होइन । ऊ आफ्नो जीवनको अर्थ खोज्ने प्राणी हो। रूख बढ्छ, पशु चल्छ, नदी बग्छ, तारा चम्किन्छ तर मान्छे मात्र यस्तो चेतन अस्तित्व हो जसले सोध्नेगर्छ—म को हुँ ? म किन बाँचेको छु…
कुन गीता प्रमाणिक ? “कुन गीता पढ्ने ?” भन्ने प्रश्न बाहिरबाट हेर्दा सामान्य देखिन्छ, तर यसको गहिराइमा प्रवेश गर्दा यो प्रश्न केवल पुस्तक छनोटको नभएर ज्ञानको स्रोत, व्याख्याको मर्यादा, परम्पराको प्रमाणिकता, भाषाको सीमा, गुरु–व्यापार, सम्प्रदायवाद र साधकको आत्मविवेकसँग सम्बन्धित…
दाम्पत्य जीवन केवल जिम्मेवारी, कर्तव्य र अनुशासनको कठोर संरचना मात्र होइन | यो त हाँसो, मुस्कान, कोमल ठट्टा, मायालु जिस्क्याइ र आत्मीय संवादले भरिएको जीवनयात्रा हो | पति–पत्नीबीचको जिस्किनु, सामान्य ठट्टा वा प्रेमिल चिढ्याइलाई कतिपयले हल्का रूपमा लिन्छन् |…
पतिपत्नीले विर्सिएको सप्तपदी प्रतिज्ञा डा. गोविन्दशरण उपाध्याय हिन्दु विवाहका क्रममा गुरूले पतिपत्नी दूवैबाट सप्तपदी क्रिया गराउनुभएको हो | हरेक हिन्दु पतिपत्नीले सातबटा ऋषिपहाडहरू उक्लदै निम्नमात्र पढ्नुभएको हो | तर अहिले कुनै पनि मन्त्र स्मरण छैन | विवाह संस्कारमा उच्चारण…
अस्थिरता, अन्धविश्वास र मानसिक स्वास्थ्य जव कुनै समाजमा राजनैतिक, युद्ध, अस्थिरता, प्राकृतिक प्रकोप, अशान्ति, अनिश्चय वा अन्य कारणले जीवनप्रति नकारात्मक दृष्टिकोणको विकास हुन्छ, त्यस समाजमा मानसिक समस्याहरू बढ्छन् | अन्धविश्वासहरूप्रति मान्छेको अभिरुचि बढ्छ | अन्धविश्वासको जगमा आफ्नो व्यवसाय फैलाउनेहरूको…
जेन्जी आन्दोलनपछि: भविष्यको वहस नेपालमा बहस छ | प्रत्यक्ष निर्वाचनको पक्षमा | प्रतिनिधिमूलक निर्वाचनको पक्षमा | प्रत्यक्षले भन्छ : राष्ट्रपतिका लागि जनताले प्रत्यक्ष भोट दिनुपर्छ | अहिकेको व्यबस्था प्रतिनिधिको हो | जनताले प्रतिनिधि चुन्छन् | प्रतिनिधिले प्रधानमन्त्री | प्रधानमन्त्रीले…
बदलिएको मौसम ! क्रमशः मौसम वदलिन थाल्यो | गर्मीको ऋतुमा चिसो र चिसोको मौसममा गर्मी हुन थाल्यो | गर्मीमा फल्ने धान चिसोको कारणले फल्न छोड्यो भने चिसोमा फल्ने गहुँआदि पनि फल्न छोडे | सम्पूर्ण अन्न, फलफुल तथा अन्य खाद्यवस्तुहरू…
महाकुम्भको अर्थशास्त्र र नेपालको धार्मिक पर्यटन धर्म र धार्मिकता नितान्त व्यक्तिगत विषय हुन् तर यही व्यक्तिगत विषयहरूउपर कसैले प्रहार गर्यो भने धार्मिक विश्वास तुरुन्त सामाजिक रूपमा रूपान्तरण हुन्छ र समाजले प्रतिक्रिया दिन्छ | राजनैतिक आस्थाका कारण नेपाल वा भारतलाई…
समतामूलक मानवतावाद र उग्रमानवतावाद : परिचय नेपाली रजौटा जयपृथ्वी बहादुर सिंह (1877-1940) र भारतीय चिन्तक एम.एन. रॉय (1887-1954) दूवै मानवतावादी चिन्तक हुन् | दशवर्षको अन्तरालमा दुवैको जन्म र मृत्यु भएको देखिन्छ र मानवतावादका सवालमा चिन्तनमा पनि समानता देखिन्छ |…
यथार्थवाद भित्रको आदर्शवाद नेपालमा मात्र होइन विश्वमै केही आफुलाई यथार्थवादी भन्ने तर व्यबहारमा चरमआदर्शवादीहरू थुप्रै हुन्छन् | यस्ता आदर्शवादीहरूले सधैं "आलोचना"को आदर्शमा रुल्मुलिने गर्छन् | यस्ता आदर्शवादीहरूले आफुलाई अमेरिकाका नेता ट्रंप. भारतका नेता मोदी, चिनिया नेता सीजीपिंग तथा नेपाली…
राजाबाट नागरिक हुँदा राजा र राजतन्त्र मन पराउनु वा मन नपराउनु फरक कुरा हुन् तर राजाले शान्तिपूर्ण सत्ता त्यागेको, आफ्नै देशमा एउटा सामान्य नागरिक भएर निवास गरेको एउटा आमनागरिकका रूपमा अन्य नागरिकसरह देशमा बढिरहेका राजनैतिक स्वेच्छाचारिता, भष्ट्राचार तथा असन्तोष…
गुरुकुलका केही कुरा सन् २०१८ मा नेपालभरी २२५ गुरुकुलहरू संचालनमा थिएर र तिनमा करिव ३५०० विद्यार्थीहरूले पढ्थे | सन् २०२५ यिनको सङ्ख्या करिव ४२२ पुगेको अनुमान गरिन्छ भने विद्यार्थीको सङ्ख्या अनुमानित ५४०० जति रहेको छ | यसरी हेर्दा प्रत्येक…
तपाईंले कतिबटा किताव पढ्नु भयो ? मैले आजसम्म कति किताव पढें ? ठ्याक्कै भन्न सक्दिन | सायद २० हजार, २५ हजार ! ती मध्ये धेरै कितावभित्र पढिएका विषयहरू पनि याद छैनन् | मैले कितावहरू मनोरंजनका लागि पढें | केही…
दर्शनशास्त्रभित्रको विज्ञान दर्शनशास्त्रको कसौटीमा ईश्वर भेटिन्छ कि भेटिन्न , आत्मा भेटिन्छ कि भेटिन्न, स्वर्ग, नर्क, पाप-पुण्य वा पुनर्जन्म सिद्ध हुन्छ कि हुँदैन ? आज पनि निकै विवादको विषय हो | आधुनिक विज्ञानको विकासले मान्छेभित्रको धार्मिक आस्था रोकिएको छैन |…
वैदिक दर्शनको दार्शनिक पद्धति वैदिक दार्शनिक चिन्तन र पद्धति दुवै आध्यात्मिक उत्स प्राप्तिको उद्देश्यबाट आरम्भ भएको हुँदा आधुनिक विज्ञानका केही अध्येताहरूले "विज्ञानका दृष्टिकोण"ले वैदिक चिन्तन महत्वहीन भएको आरोप लगाएका छन् | खासगरी मार्क्सवादी चिन्तनहरूले मार्क्सवादी चिन्तनलाई सबैभन्दा बढी "बैज्ञानिक"…
बुद्ध ! महामति बुद्धका एक शिष्यले भने ‘’प्रभु ! मैले केही निवेदन गर्नु छ” बुद्ध: के भन्नु छ ? शिष्य : मैले लगाएका लुगाहरू निकै पुराना भैसके, अर्को ब्यबस्था मिलाइदिनु हुन्छ कि ? बुद्धले शिष्यका शरीरमा रहेका कपडा हेरे…