मान्छे केवल बाँच्नका लागि जन्मिएको प्राणी होइन । ऊ आफ्नो जीवनको अर्थ खोज्ने प्राणी हो। रूख बढ्छ, पशु चल्छ, नदी बग्छ, तारा चम्किन्छ तर मान्छे मात्र यस्तो चेतन अस्तित्व हो जसले सोध्नेगर्छ—म को हुँ ? म किन बाँचेको छु…
कुन गीता प्रमाणिक ? “कुन गीता पढ्ने ?” भन्ने प्रश्न बाहिरबाट हेर्दा सामान्य देखिन्छ, तर यसको गहिराइमा प्रवेश गर्दा यो प्रश्न केवल पुस्तक छनोटको नभएर ज्ञानको स्रोत, व्याख्याको मर्यादा, परम्पराको प्रमाणिकता, भाषाको सीमा, गुरु–व्यापार, सम्प्रदायवाद र साधकको आत्मविवेकसँग सम्बन्धित…
दाम्पत्य जीवन केवल जिम्मेवारी, कर्तव्य र अनुशासनको कठोर संरचना मात्र होइन | यो त हाँसो, मुस्कान, कोमल ठट्टा, मायालु जिस्क्याइ र आत्मीय संवादले भरिएको जीवनयात्रा हो | पति–पत्नीबीचको जिस्किनु, सामान्य ठट्टा वा प्रेमिल चिढ्याइलाई कतिपयले हल्का रूपमा लिन्छन् |…
पतिपत्नीले विर्सिएको सप्तपदी प्रतिज्ञा डा. गोविन्दशरण उपाध्याय हिन्दु विवाहका क्रममा गुरूले पतिपत्नी दूवैबाट सप्तपदी क्रिया गराउनुभएको हो | हरेक हिन्दु पतिपत्नीले सातबटा ऋषिपहाडहरू उक्लदै निम्नमात्र पढ्नुभएको हो | तर अहिले कुनै पनि मन्त्र स्मरण छैन | विवाह संस्कारमा उच्चारण…
अस्थिरता, अन्धविश्वास र मानसिक स्वास्थ्य जव कुनै समाजमा राजनैतिक, युद्ध, अस्थिरता, प्राकृतिक प्रकोप, अशान्ति, अनिश्चय वा अन्य कारणले जीवनप्रति नकारात्मक दृष्टिकोणको विकास हुन्छ, त्यस समाजमा मानसिक समस्याहरू बढ्छन् | अन्धविश्वासहरूप्रति मान्छेको अभिरुचि बढ्छ | अन्धविश्वासको जगमा आफ्नो व्यवसाय फैलाउनेहरूको…
जेन्जी आन्दोलनपछि: भविष्यको वहस नेपालमा बहस छ | प्रत्यक्ष निर्वाचनको पक्षमा | प्रतिनिधिमूलक निर्वाचनको पक्षमा | प्रत्यक्षले भन्छ : राष्ट्रपतिका लागि जनताले प्रत्यक्ष भोट दिनुपर्छ | अहिकेको व्यबस्था प्रतिनिधिको हो | जनताले प्रतिनिधि चुन्छन् | प्रतिनिधिले प्रधानमन्त्री | प्रधानमन्त्रीले…
के वैदिक परम्परामा धर्म र दर्शनशास्त्र अलग हुन सक्छन् ? पश्चिमेली दार्शनिक समाजमा धर्म र दर्शन फरक विषय हुन् भन्ने विषयमा एकमत छ | उनले धार्मिक अध्ययनलाई "थियोलोजी" भनेका छन् भने थियोलोजीमा रहेका दार्शनिक पक्षहरूको अध्ययनलाई "धर्मदर्शन" भनेका छन्…
मातृभूमिमा पितृसत्तात्मक शब्दको व्यापार सुनेअनुसार भारतको मणिपुर, मेघालय, मिजोरम, अरुणाचल तथा मेघालयमा खासी, गाह्रो, चक्मा जयंत्याजस्ता आदिवासी समुदायहरू छन् जहाँ महिलाहरूले विवाह गरेर पुरुषहरूलाई घर भित्त्र्याउने गर्छन् | सन् १९४७ पछि यी क्षेत्रहरूमा व्यापक इसाईकरण भयो | बाइबलले महिलालाई…
बोल्नु र लेख्नु पर्ने सत्य !! नुवाकोट, धादिंग, ललितपुरका प्राचीन धार्मिकस्थलको दर्शन गर्ने क्रममा ती प्राचीन मन्दिरहरूमा नयाँ बुद्धका मूर्तिहरू स्थापना गरेको देखियो | स्थानीयसंग जिज्ञासा राख्दा "स्थानीय विकासे बुद्धिष्टहरूले जवर्जस्ती मूर्तिहरू राख्ने र त्यस्तो नगर्न अनुरोध गर्दा धम्की…
आठौँ विश्व संस्कृत दिवसको सन्दर्भमा (जनैपूर्णिमा २०८२) : (१) संस्कार र संस्कृत यी दूवै शब्दको अर्थ झन्डैझन्डै उस्तै हुन्छ | संस्कार क्रिया हो भने संस्कृत विशेषता | संस्कृत एउटा भाषा हो | संस्कारको कुनै भाषा हुँदैन | संस्कारका लागि…
चार्वाक् र मार्क्सवादको दार्शनिक समीक्षा चार्वाक् व्यक्ति थिए वा भौतिकवादी सम्प्रदाय थियो भन्ने कुरा अझैं विवादित छ | विद्वानहरूका आ-आफ्ना दृष्टिकोण छन् तर चार्वाक् विचारधारा वा दार्शनिक पद्यति भौतिकवादी थियो भन्ने विषयमा सबैको अभिमत मिल्छ | साथै, चार्वाक् दार्शनिक…
जेनजी (Gen Z) पुस्ताको गुरुपूर्णिमा (१) साच्चिकै भन्ने हो भने मैले धेरै समयसम्म "जेनजी" भनेको के हो भन्ने बुझेकै थिइन | जुन दिन र जुन स्रोतबाट बुझें अचम्म लाग्दो गरी बुझें | आज गुरूपूर्णिमाको दिन, विद्यालय शिक्षामा वा कलेज…
योगमायाको जल समाधि कि सामुहिक आत्महत्या ? आजभोली योगमायाको निकै महिमा मण्डित हुँदैछ | राम्रो काम गर्ने मान्छेको सम्झना गर्नुपर्छ | आधुनिकतावादीहरूले उनको निकै बखान गरिरहेका छन् र विश्वविद्यालयसम्म खोलिएको छ | तर इतिहासलाई झूटो बनाउन सकिन्न | उनी…
सत्य आफै बोल्छ ! केही कथाहरूले चिन्तनलाई प्रभावित पार्छन् र व्यबहारलाई पनि प्रभावित पार्छन् | छान्दोग्योपनिषद्को चौथो अध्यायको चौथा खण्डका प्रारम्भमा जबालाका छोरा सत्यकाम जाबाल छोराको मन छुने प्रसंग छ | बालक जाबाल पढ्न चाहन्छन् तर तेस समयको चलनअनुसार…
लोकतन्त्र असहिष्णु हुँदैन | राजा ज्ञानेन्द्र नेपालका पूर्व राष्ट्रप्रमुख हुन् | लोकतन्त्रपछि उनी साधारण नागरिक भएका छन् | लोकतन्त्रपछि देशको प्रमुख सांसदले चुनेको व्यक्ति बन्ने संबैधानिक व्यबस्था छ | डा. रामवरण यादव, विद्या भण्डारी र अहिले रामचन्द्र पौडेल राष्ट्र-प्रमुखको…
ब्राह्मणको ब्रतबन्ध गर्ने उमेर र वैदिक नागरिकता ! ब्राह्मण बालकको ब्रतबन्ध गर्ने ठीकठीक उमेर ८ वर्षको हुँदाहुन्छ तर कुनै कारणवस ब्रतबन्ध गर्न नजुरे वा नमिले १६ वर्षको उमेर काट्न दिनुहुँदैन | तेसैले ब्राह्मण बटुकको ब्रतबन्ध १६ वर्षको उमेरभित्र सम्पन्न…