मान्छे केवल बाँच्नका लागि जन्मिएको प्राणी होइन । ऊ आफ्नो जीवनको अर्थ खोज्ने प्राणी हो। रूख बढ्छ, पशु चल्छ, नदी बग्छ, तारा चम्किन्छ तर मान्छे मात्र यस्तो चेतन अस्तित्व हो जसले सोध्नेगर्छ—म को हुँ ? म किन बाँचेको छु…
कुन गीता प्रमाणिक ? “कुन गीता पढ्ने ?” भन्ने प्रश्न बाहिरबाट हेर्दा सामान्य देखिन्छ, तर यसको गहिराइमा प्रवेश गर्दा यो प्रश्न केवल पुस्तक छनोटको नभएर ज्ञानको स्रोत, व्याख्याको मर्यादा, परम्पराको प्रमाणिकता, भाषाको सीमा, गुरु–व्यापार, सम्प्रदायवाद र साधकको आत्मविवेकसँग सम्बन्धित…
दाम्पत्य जीवन केवल जिम्मेवारी, कर्तव्य र अनुशासनको कठोर संरचना मात्र होइन | यो त हाँसो, मुस्कान, कोमल ठट्टा, मायालु जिस्क्याइ र आत्मीय संवादले भरिएको जीवनयात्रा हो | पति–पत्नीबीचको जिस्किनु, सामान्य ठट्टा वा प्रेमिल चिढ्याइलाई कतिपयले हल्का रूपमा लिन्छन् |…
पतिपत्नीले विर्सिएको सप्तपदी प्रतिज्ञा डा. गोविन्दशरण उपाध्याय हिन्दु विवाहका क्रममा गुरूले पतिपत्नी दूवैबाट सप्तपदी क्रिया गराउनुभएको हो | हरेक हिन्दु पतिपत्नीले सातबटा ऋषिपहाडहरू उक्लदै निम्नमात्र पढ्नुभएको हो | तर अहिले कुनै पनि मन्त्र स्मरण छैन | विवाह संस्कारमा उच्चारण…
अस्थिरता, अन्धविश्वास र मानसिक स्वास्थ्य जव कुनै समाजमा राजनैतिक, युद्ध, अस्थिरता, प्राकृतिक प्रकोप, अशान्ति, अनिश्चय वा अन्य कारणले जीवनप्रति नकारात्मक दृष्टिकोणको विकास हुन्छ, त्यस समाजमा मानसिक समस्याहरू बढ्छन् | अन्धविश्वासहरूप्रति मान्छेको अभिरुचि बढ्छ | अन्धविश्वासको जगमा आफ्नो व्यवसाय फैलाउनेहरूको…
जेन्जी आन्दोलनपछि: भविष्यको वहस नेपालमा बहस छ | प्रत्यक्ष निर्वाचनको पक्षमा | प्रतिनिधिमूलक निर्वाचनको पक्षमा | प्रत्यक्षले भन्छ : राष्ट्रपतिका लागि जनताले प्रत्यक्ष भोट दिनुपर्छ | अहिकेको व्यबस्था प्रतिनिधिको हो | जनताले प्रतिनिधि चुन्छन् | प्रतिनिधिले प्रधानमन्त्री | प्रधानमन्त्रीले…
को-को नर्कमा पर्छन् ? श्रीमद्भागवद्-गीता सनातन धर्मको एकमात्र सर्वमान्य ग्रन्थ हो जुन वेद, उपनिषद तथा पुराणहरूको सार खिचेर श्रीकृष्णले अर्जुनका लागि उपदेश गर्नुभएको थियो | श्रीमद्भगवद गीताले मानवमात्रको कल्याणको संदेश दिन्छ | श्रीमद्भगवद्-गीता असली र एकमात्र मानवशास्त्र हो जसले…
सनातन-मनोविज्ञान वैदिक, जैन र बौद्धशास्त्रहरूले मनलाई सुख तथा दुखको कारण मानेको छ | सुख होस् वा दुख दूवै संचित, क्रियमाण, प्रारब्ध र आगामी यी चारकर्ममा आधारित हुन्छ | संचित कर्मको अर्थ हो भूतकालमा गरेका कर्मको फल अहिले प्राप्त हुनु,…
नेपाली मनको कुरा नेपालमा मनोविज्ञानिकहरूले आफ्ना अनुसन्धानमा संस्कृतका शब्दकोशमा कोशकारहरूले समावेश गरेका मनका नामहरू, तिनको उत्पत्ति, अर्थ र प्रयोजनहरू अनुसन्धानमा समावेश गर्नुभएको छ त ? अनुसन्धान-निर्देशकहरूले आफ्नो संस्कृति र बांग्मयमा भएका सम्वन्धित विषयहरूको ज्ञानलाई अनुसन्धानमा समावेश गर्दा यो विषयवस्तुसंग…
विलक्षण "म" आजको मितिसम्म मसंग मेरो "म" वाहेक केही छैन | मैले जानेबुझेपछि यो मसंग अनवरत छ, अखण्ड छ, मैले चाहे पनि नचाहे पनि यो "म"मसंग अभिन्न रूपमा हिंडिरहेको छ | मेरा औंलाका हरेक चाप, हरेक श्वाससंग मेरो "म"…
छुवाछुत समाप्तिका १२ सूत्रहरू (Road Map) नेपाली सामाजिक संरचनामा छुवाछुत र छुवाछुतप्रतिको अन्धविश्वास आज पनि जीवित र क्रियाशील छ भने अर्कोतिर नेपाली समाजले एसलाई आफ्नो साझाशत्रुका रूपमा पहिचान गरेर निवारणका लागि प्रयत्न गरिरहेको छ | आज छुवाछुतको पक्षमा कोही…
नेपालको मौलिक कला अर्थात् Vocational education नेपाली शिक्षाविद् तथा नीतिनिर्माताहरूले प्राचीनतम समयदेखि अध्ययन/अध्यापन गर्दै आएका यी विषयहरू वारे थाहा छ कि छैन ? यी प्राविधिक शिक्षाका विधाहरू आज पनि समाजमा प्रचलित छन् | विषयहरू थपिएका छन्, घट्ने सवाल नै…
शिक्षित हुनु छोरी भ्रुणहत्या गर्ने लाइसेन्स हुँदैछ, किन ? छोरीलाई देवीका रूपमा सम्मान गर्ने र पूजा गर्ने नेपाली परम्परामा शिक्षितहरूको जमात बढ्दैगर्दा "छोरी" भ्रुणहत्या गर्नेहरूको सङ्ख्या बढ्दै गरेको "कृपा"को खोजले निर्दिष्ट गरेको छ | अनुसन्धानहरूले हरेक वर्ष करिव ५०…
धर्मो रक्षति रक्षित: धर्मको सुरक्षा गर्ने आफै सुरक्षित हुन्छ | धर्मको रक्षाले मानव समाजको रक्षा हुन्छ | यहाँ यदि धर्म शब्दको अर्थ रिलिजन भन्ने बुझियो भने अनर्थ हुन्छ | धेरैजसो रिलिजनहरूको इतिहास रक्षाको लागि होइन आफ्नो प्रचारप्रसारका लागि करोडौं…
कठोर क्यान्सर !!! क्यान्सर कस्तो रोग हो ? यो चिकित्सकलाई थाहा हुन्छ | लाग्नेलाई थाहा हुन्छ र लाग्नेलाई सहयोग गर्ने (आर्थिक तथा सामाजिक) थाहा हुन्छ | मैले पहिलो पटक केमोथेरापीमा लैजाँदा क्याविनमा बस्ने निर्णय गरें | यो सुनेर नर्सले…
तीतोसत्य सत्य : महिला "योनि" होइनन् महिलालाई "योनि"को रूपमा बुझ्ने र तेसैअनुसारको नीचतापूर्वक बलात्कार गर्ने व्यबहार तथा मानसिकताको निन्दा गर्नुपर्छ | यस वाहेक महिलाहरूको शारीरिक भिन्नतालाई "मनोरंजन"का लागि उपयोग गर्ने र तेस्तो मानसिकतालाई "अधिकारका" रूपमा परिभाषित गरेर महिला स्वयंलाई…